AKA KANYA

Niwe perezida ukuze ku isi Ibyemeze bishya yashyizeho byazamuye impaka zikomeye muri Afurika.

Niwe perezida ukuze ku isi: Ibyemezo bishya yashyizeho byazamuye impaka zikomeye muri Afurika.

Abantu benshi batekereza ko iyo umuntu ageze ku myaka 90 aba akwiye kuba ari mubiruhuka by’izabukuru, Muri Cameroon, ibintu bimeze ukundi. Perezida Paul Biya, ufite imyaka 93 y’amavuko, akomeje kuyobora igihugu nk’aho igihe kitamugiraho ingaruka. Ibi si ibyo gusa, icyemezo giherutse gufatwa cyongeye gushyira izina rye ku munwa w’abantu benshi, haba muri Afurika no ku isi.

Mu Ukwakira 2025, Biya yongeye gutsinda amatora, atangira manda ya 7 kuva yafata ubutegetsi mu 1982. Ibi bivuze ko amaze imyaka irenga 40 ku butegetsi, imwe mu myaka miremire cyane ku bayobozi bakiriho ku isi. Abamushyigikiye bavuga ko ari ikimenyetso cy’ubunararibonye n’ihame rikomeye mu buyobozi, mu gihe abamunenga bavuga ko ari ikibazo gikomeye kuri demokarasi n’isimburana ry’ubutegetsi.

Ariko inkuru y’ubu si imyaka ye gusa, ahubwo ni icyemezo cyafashwe vuba aha. Ku wa 4 Mata 2026, hatangajwe iteka rya Leta rigena ko umuhungu we, Franck Emmanuel Biya, ahabwa imyanya ikomeye mu buyobozi bw’igihugu. Yashyizwe nka Visi Perezida wa Repubulika ndetse anagirwa Minisitiri wungirije muri Minisiteri y’Ingabo, ibintu bimushyira mu murongo w’imbere mu by’umutekano n’ubuyobozi bwa gisirikare.

Franck Biya, ufite imyaka 54, ni imfura ya Paul Biya na Jeanne Irène Biya. N’ubwo atari azwi cyane muri politiki mbere, ubu ahise aba umwe mu bantu bafite ijambo rikomeye mu gihugu. Ibi byatumye benshi batangira kwibaza niba atari intangiriro yo gutegura isimburana ry’ubutegetsi mu buryo bwihariye.

Aya makuru yaje yiyongera ku bindi bimenyetso byagiye bigaragara mu myaka ishize, aho bamwe mu bayobozi bamaze igihe kirekire ku butegetsi batangiye gushyira abo mu miryango yabo mu myanya ikomeye. Ibi bikunze kwitwa “family politics” cyangwa politiki ishingiye ku muryango.

Iyo uvuye muri Cameroon, ureba no muri Uganda, usanga hari ibisa n’ibyo. Perezida Yoweri Museveni, uri ku butegetsi kuva 1986, nawe yashyize abo mu muryango we mu myanya ikomeye:

  • Umugore we Janet Museveni ayobora Minisiteri y’Uburezi
  • Umuhungu we Muhoozi Kainerugaba ni Umugaba Mukuru w’Ingabo
  • Murumuna we Salim Saleh ni umujyanama mu bya gisirikare
  • N’abandi bo mu muryango bafite imyanya itandukanye mu buyobozi

Ibi byose bituma havuka ikibazo gikomeye: Ese ubutegetsi burimo kugenda bwibumbira mu maboko y’imiryango imwe?

Abasesenguzi bavuga ko ibi bishobora gutuma ubuyobozi burushaho gukomera ku muntu umwe cyangwa itsinda rito, bigatuma demokarasi igabanuka. Ariko ku rundi ruhande, hari abavuga ko abayobozi bashyira abo bizeye cyane hafi yabo kugira ngo barusheho kugenzura neza igihugu, cyane cyane mu bihe by’umutekano muke.

Mu by’ukuri, Cameroon iri mu bihugu bihura n’ibibazo bikomeye by’umutekano, cyane cyane mu bice by’amajyepfo n’uburengerazuba, aho hakomeje imirwano n’imitwe yitwaje intwaro. Hari kandi ikibazo cya Boko Haram mu majyaruguru y’igihugu. Ibi bishobora kuba bimwe mu byateye Biya gufata icyemezo cyo gushyira umuhungu we mu myanya ifite aho ihuriye n’umutekano.

INDI NKURU WASOMA : Utuntu duto dushobora gusenya urugo? – ibya Kim Kardashian na Kanye birasekeje ariko birakomeye!

Ariko nubwo hari impamvu zishobora kumvikana, impaka ntizacogoye. Abaturage, abanyapolitiki n’imiryango mpuzamahanga bakomeje kwibaza niba ibi ari uburyo bwo gukomeza ubutegetsi mu buryo budasanzwe cyangwa niba ari gahunda isanzwe yo gukomeza igihugu mu bihe bikomeye.

Ikiri kugaragara ni uko iyi nkuru itari iya Cameroon gusa, ni igice cy’ikibazo kinini kiri kugaragara mu bihugu byinshi: uburyo ubutegetsi bushobora gukomeza mu maboko y’abantu bamwe, n’uruhare rw’imiryango yabo muri politiki.

Ese ibi ni ugukomeza ubuyobozi bwizewe, cyangwa ni intangiriro y’ubutegetsi bushingiye ku muryango?

Igisubizo kiri mu biganiro bikomeje. Wowe ubibona ute?

sangiza abandi kuri

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Related Post