Mu minsi ishize, u Rwanda rwafashe icyemezo gikomeye cyo guhagarika inganda nyinshi zakoraga inzoga zizwi nka “ibyuma”, nyuma y’uko Rwanda FDA igaragaje ko zitubahirizaga ubuziranenge ndetse zimwe zigakora ibinyobwa bishobora gushyira ubuzima bw’ababinywa mu kaga.
Ni icyemezo cyakiriwe n’abenshi neza, ariko cyanazamuye ikibazo gikomeye.
Ese niba izi nganda zimaze imyaka igera hafi ku 10 zikora, ni gute ikibazo kibonetse uyu munsi?
Iki ni ikibazo gikwiye kubazwa, nk’uko Senateri Uwizeyimana Evode na we yakibajije.
Niba koko hari ibinyobwa byari birimo ibintu bishobora kwangiza ubuzima, ese ni nde wagombaga kubigenzura buri gihe? Ese inzego zabihaye impushya zari ziri hehe imyaka yose ishize?
Ibi ni ibibazo bidakwiye gusubizwa n’amarangamutima, ahubwo bikwiye gutuma inzego zose zongera kureba uburyo ubugenzuzi bukorwa.
Ariko hari ikibazo gikomeye kurusha inganda ubwazo
Nubwo hari impaka ku buryo izi nganda zagezweho, njye mbona hari ikibazo gikomeye kurushaho.
Kubaho kw’inganda nyinshi zikora inzoga nk’izi ubwabyo ni ikimenyetso cy’isoko rinini zifite.
Uruganda ntirukora ibintu abantu batagura.
Niba inganda zirenga 100 zashoboraga gukora no kugurisha izi nzoga imyaka myinshi, bivuze ko hari abantu benshi baziguraga buri munsi.
Icyo ni cyo kibazo nyakuri.
Si ikibazo cy’inganda gusa, ni ikibazo cy’ubusinzi.
Ese dufite ikibazo cy’ababaswe n’inzoga?
Biragoye kubihakana.
Muri iki gihe usanga inzoga z’ibyuma zarabaye igice cy’ubuzima bwa buri munsi ku bantu benshi.
Abakozi bakora imirimo y’amaboko, abakarani, abatwara ibinyabiziga, urubyiruko ndetse n’abanyeshuri bamwe na bamwe, usanga amafaranga make babonye ahita ajya mu nzoga.
Iyo umuntu akoresha amafaranga ye menshi mu gusinda buri munsi, biragora ko yagira icyo azigama cyangwa ngo yite ku iterambere rye.
Ntabwo ari ubukene gusa butuma abantu batagera kure. Hari n’ingeso zibabuza gutera imbere.
Urubyiruko ni rwo rwugarijwe cyane
Ikindi gihangayikishije ni uko izi nzoga zamenyekanye cyane mu rubyiruko.
Mu bihe bishize, Guverinoma yanashyizeho amasaha ntarengwa yo gufunga utubari hagamijwe kugabanya ubusinzi bukabije.
Ariko n’ubwo ayo mabwiriza yashyizweho, ntabwo byahagaritse ukwiyongera kw’abakoresha izi nzoga.
Uyu munsi usanga gusinda byarabaye ibisanzwe.
Usanga abasore, inkumi ndetse rimwe na rimwe n’abagore bakuze basigaye bagaragara banyoye bikabije.
Ntabwo ari ugucira abantu urubanza, ariko ni ibintu bikwiye gutera impungenge.
Hari urugero rutwumvisha ikibazo
Reka dutekereze ibintu mu bundi buryo.
Niba igihugu cyakwemerera abantu benshi gukora ubucuruzi bw’imbunda kubera ko zigurwa cyane, twakwishimira ko ubucuruzi burimo gutera imbere?
Oya.
Twahita dutangira gutekereza ku ngaruka izo mbunda zagira ku mutekano w’abaturage.
Ni na ko bimeze ku nzoga.
Kuba zigurwa cyane si ikimenyetso cy’iterambere. Hari igihe biba ari ikimenyetso cy’ikibazo gikomeye kiri muri sosiyete.
Hari abahombye, ariko ubuzima buruta ubucuruzi
Nta gushidikanya ko icyemezo cyo gufunga izi nganda cyagize ingaruka ku bashoramari, abakozi ndetse n’abacuruzaga izi nzoga.
Hari abatakaje akazi, hari n’abashoye amafaranga menshi muri uru rwego.
Ibyo na byo ntibikwiye kwirengagizwa.
Ariko iyo ubigereranyije n’ubuzima bw’ibihumbi by’abaturage, ubuzima ni bwo bugomba kuza mbere.
Ubucuruzi bushobora kongera kubakwa.
Ubuzima bw’umuntu bwatakaye ntibugaruka.
Icyo iki cyemezo kigomba kutwigisha
Icyemezo cya Guverinoma gikwiye gushyigikirwa niba koko kigamije kurengera ubuzima bw’Abanyarwanda no kurwanya ibicuruzwa bitujuje ubuziranenge.
Ariko kandi, gikwiye kuba isomo ku nzego zose zishinzwe ubugenzuzi.
Niba ibibazo nk’ibi byarabayeho imyaka myinshi bitaraboneka, hakwiye kongerwa imbaraga mu bugenzuzi kugira ngo bitazongera kubaho.
Ikirenze byose, natwe nk’abaturage dukwiye kwisuzuma.
Ese ikibazo ni izi nzoga gusa?
Cyangwa dufite umuco wo kunywa inzoga ukomeje kugira ingaruka ku buzima, ku bukungu bw’imiryango no ku hazaza h’urubyiruko?
Niba tutakemuye icyo kibazo, ejo hashobora kuza izindi nzoga zifite andi mazina, ariko ikibazo kigakomeza kuba cya kindi.
Rero, nubwo hari ibibazo bikwiye kubazwa ku bugenzuzi bw’izi nganda, icyemezo cyo kuzikuraho ni intambwe ikwiye gushyigikirwa. Kurengera ubuzima bw’Abanyarwanda bigomba guhora biza mbere y’inyungu z’ubucuruzi, kandi urugamba rwo kurwanya ubusinzi bukabije rugomba gukomeza, cyane cyane mu rubyiruko ari rwo Rwanda rw’ejo.
Ikibazo nimwe