Umwami Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, wari Umukama w’Ubwami bwa Tooro muri Uganda, yitabye Imana afite imyaka 34, asiga amateka yihariye mu mateka y’ubwami bwo muri Afurika.
Urupfu rwe rwatangajwe ku mugoroba wo ku wa Kane tariki 27 Kanama 2026, aho Minisitiri w’Intebe w’Ubwami bwa Tooro, Calvin Armstrong Rwomiire Akiiki, yavuze ko Umwami Oyo yapfuye ahagana saa yine z’ijoro.
Amakuru ya Daily Monitor avuga ko Oyo yari amaze igihe afite ibibazo by’ubuzima kandi yari ari kuvurirwa muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Mbere yaho, ubuyobozi bw’Ubwami bwa Tooro bwari bwarasabye abaturage kwirinda amakuru ataremezwa ku buzima bw’Umwami.
Yabaye Umwami afite imyaka itatu gusa

Oyo yavutse ku wa 16 Mata 1992, avuka kuri nyakwigendera Umwami Patrick David Matthew Kaboyo Olimi III na Queen Mother Best Kemigisa.
Se yapfuye mu 1995, Oyo ahita amusimbura ku ngoma ku wa 12 Nzeri uwo mwaka afite imyaka itatu gusa. Ibi byatumye aba umwe mu bami bato cyane bayoboye ubwami mu bihe bya none, ndetse Guinness World Records yamumenye nk’umwami muto cyane ku Isi wari uri ku ngoma.
Kubera ko yari akiri umwana, imirimo y’ubwami yayoborwaga n’inama y’ubwiyunge yari igizwe na nyina Queen Mother Best Kemigisa, Princess Elizabeth Bagaaya, Prince James Desmond Mugenyi ndetse na Perezida wa Uganda Yoweri Museveni nk’umurinzi w’Umwami.
Oyo yatangiye kugira ububasha bwuzuye mu micungire y’ibikorwa by’ubwami amaze kuzuza imyaka 18 mu 2010, ndetse ni na bwo yakorewe umuhango wo kwimika Umwami mu buryo bwuzuye.
Umwami w’imyaka 31 ku ngoma
Nubwo yageze ku ngoma akiri umwana, Oyo yaje gukura aba umuyobozi w’umuco wagiraga uruhare mu bikorwa bitandukanye by’iterambere ry’Ubwami bwa Tooro.
Ubwami bwe bwibanze no ku bibazo by’urubyiruko, ubuzima, kurengera ibidukikije n’ubuhinzi.
Urubuga rwemewe rw’Ubwami bwa Tooro ruvuga ko Oyo yari ashyigikiye cyane gahunda zigamije guteza imbere urubyiruko, ndetse akaba yarashinzwe ibikorwa birimo umurima w’icyitegererezo wari ugamije kwigisha abaturage uburyo bwiza bwo gukora ubuhinzi.
Daily Monitor na yo yigeze kugaragaza ko Umwami Oyo yagize uruhare mu bikorwa byo kurwanya HIV/AIDS no kurengera ibidukikije, mu gihe yageragezaga guhuza imigenzo y’ubwami n’ibibazo by’iki gihe.
Yagiye asiga iki ku Bwami bwa Tooro?
Urupfu rwa Oyo ntabwo ari ukubura umuyobozi w’umuco gusa. Ni iherezo ry’igice cy’ingenzi cy’amateka y’Ubwami bwa Tooro, kuko ari we wagiye ku ngoma akiri umwana maze akurira imbere y’abaturage be kugeza ku myaka 34.

Yamaze hafi imyaka 31 ku ngoma.
Mu gihe cyose yamaze ku ngoma, Uganda yagiye ihinduka mu buryo butandukanye, ariko Ubwami bwa Tooro bwo bwakomeje kugira uruhare mu mibereho n’umuco w’Abatooro.
Ariko ikamba ntirigiye guhagarara
Nubwo urupfu rwa Oyo rwababaje cyane abaturage ba Tooro, ubuyobozi bw’ubwami bwahise butanga ubutumwa bwo kubahumuriza.
Minisitiri w’Intebe w’Ubwami bwa Tooro yatangaje ko ikamba rizakomeza, avuga ko Umwami Oyo yasize Prince uzamusimbura, ariko amazina ye akaba azatangazwa mu gihe gikwiye hakurikijwe imigenzo n’amategeko agenga ubwami.
Ibi bivuze ko nubwo Tooro yatakaje Umwami wari umaze imyaka irenga 30 ku ngoma, ubwami bwo buteganya gukomeza kubaho no gukomeza imigenzo yabwo.
Ku Banyarwanda, inkuru y’urupfu rwa Oyo ishobora no kugira igisobanuro cyihariye. Mu bihe bitandukanye, Abanyarwanda benshi babaye mu gice cya Tooro muri Uganda, ndetse ako karere kagira n’amateka yo kwakira impunzi z’Abanyarwanda.
Umwami Oyo yagiye ku ngoma akiri umwana, akurira mu ruhando rw’ubwami, aza gutandukana n’ubuzima afite imyaka 34. Ariko amateka y’imyaka 31 yamaze ku ngoma, ndetse n’ikamba yasize rifite umuragwa, bituma umurage we ukomeza kubaho muri Tooro.



